Türk Medeni Kanunu m.175 Kapsamında Yoksulluk Şartı ve Eşlerin Gelir Dengesi
Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 175. maddesi uyarınca; boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Kanun koyucunun yoksulluk nafakasındaki temel amacı, evliliğin sona ermesiyle birlikte ekonomik bakımdan mağduriyete düşecek eşe asgari yaşam standardını sürdürebilmesi için yardım sağlamaktır. Ancak eşlerin ekonomik gelirlerinin birbirine yakın veya denk olması durumunda nafaka talebinin akıbeti Yargıtay içtihatlarıyla kesinleşmiştir.
1. Yargıtay'ın "Yoksulluğa Düşmeme" Kriteri
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik içtihadına göre; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve kültür gibi bireyin maddi varlığını geliştirmek için zorunlu olan harcamaları karşılayacak düzeyde düzenli ve yeterli geliri bulunan kimse yoksul sayılamaz.
Boşanma davası sırasında mahkemece yaptırılan Sosyal ve Ekonomik Durum (SED) araştırması neticesinde; nafaka talep eden eşin düzenli bir geliri (maaş, kira geliri, şirket kâr payı vb.) bulunuyor ve bu gelir diğer eşin geliri ile yaklaşık olarak aynı seviyede (denk) ise, nafaka talep eden taraf boşanma sebebiyle yoksulluğa düşmüş sayılamaz.
2. Asgari Ücretli Çalışan Eşlerin Durumu
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu'nun emsal kararlarında özellikle asgari ücretle çalışan eşler bakımından şu ayrım yapılmaktadır:
- Her İki Eşin de Asgari Ücretli Olması: Hem davacı kadının hem de davalı erkeğin asgari ücretle çalışması durumunda, tarafların gelirleri denk kabul edilir ve kadın lehine yoksulluk nafakasına hükmedilemez.
- Erkeğin Gelirinin Fahiş Şekilde Yüksek Olması: Kadın asgari ücretle çalışıyor olsa dahi, erkek eşin yüksek gelirli bir yönetici, iş insanı veya çok sayıda gayrimenkul sahibi olması durumunda, aradaki derin refah uçurumu sebebiyle kadın lehine uygun bir yoksulluk nafakasına hükmedilebilir.
- Geçici ve Süreksiz İşler: Sürekli ve güvenceli olmayan, gündelik veya mevsimlik işlerden elde edilen gelirler yoksulluk nafakasının reddi için tek başına yeterli kabul edilmez.
3. Kusur Durumu ve Nafakaya Etkisi
TMK 175 uyarınca yoksulluk nafakası alabilmek için talep eden eşin "daha ağır kusurlu olmaması" şarttır. Eşit kusurlu eş lehine dahi yoksulluk nafakasına hükmedilebilir; ancak eşler tamamen kusursuz veya eşit kusurlu olsalar bile ekonomik gelirleri denkse nafaka talebi yoksulluk şartı gerçekleşmediğinden esastan reddedilecektir.