HAGB Müessesesinde Anayasa Mahkemesi İptali ve Yeni İstinaf Denetimi
Ceza yargılamasında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 231. maddesinde düzenlenen Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), 2 yıl veya daha az süreli hapis cezalarında sanığa ikinci bir şans tanıyan çok önemli bir ceza hukuku kurumudur. Ancak HAGB kararlarına karşı geçmişte yalnızca "itiraz" yolunun açık olması, kararların üst mahkemelerce esastan ve delil yönünden denetlenmesini engellemekteydi.
1. Anayasa Mahkemesi'nin İptal Kararı ve Gerekçesi
Anayasa Mahkemesi (AYM), HAGB kararlarına karşı yalnızca şekli inceleme yapan itiraz merciine başvurulabilmesini, istinaf mahkemelerinin esasa ilişkin denetiminden mahrum kalınmasını adil yargılanma hakkına ve mahkemeye erişim hakkına aykırı bularak CMK 231'deki ilgili fıkraları iptal etmiştir. Bu iptal üzerine yasa koyucu 8. Yargı Paketi ile HAGB sistemini baştan aşağı revize etmiştir.
Yeni düzenleme uyarınca; artık ilk derece ceza mahkemelerince verilen Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması kararlarına karşı Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) nezdinde kanun yoluna başvurulabilmektedir. Bu sayede istinaf ceza daireleri, suçun sübut bulup bulmadığını, delillerin hukuka uygunluğunu ve sanığın beraat edip etmeyeceğini esastan incelemek zorundadır.
2. HAGB'nin Temel Şartları ve Sanığın Rızası
Yeni mevzuat ile sanığın HAGB'yi kabul edip etmediğine dair önceden rıza göstermesi şartı kaldırılmıştır. Mahkeme yargılama sonunda yasal koşulların varlığı halinde doğrudan HAGB kararı verebilir. HAGB kararı verilebilmesi için gereken başlıca şartlar:
- Ceza Miktarı: Hükmolunan hapis cezasının 2 yıl veya daha az süreli olması ya da adli para cezası olması gerekir.
- Adli Sicil Durumu: Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı kesinleşmiş mahkumiyetinin bulunmaması şarttır.
- Zararın Giderilmesi: Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı maddi zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi gerekir.
- Kanaat: Mahkemece sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılmalıdır.
3. Denetim Süresi ve Hükmün Açıklanması
HAGB kararı kesinleştiğinde sanık 5 yıllık denetim süresine tabi tutulur (suça sürüklenen çocuklar için bu süre 3 yıldır). Bu 5 yıllık süre içinde kasıtlı bir suç işlenmediği ve yükümlülüklere uyulduğu takdirde açıklanması geri bırakılan ceza ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir. Ancak denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlenirse mahkeme hükmü açıklar.