Mirasbırakanın Muvazaalı İşlemlerine Karşı Dava Açma Hakkı ve Süre Rejimi
Miras hukukunda mirasbırakanın sağlığında gerçekleştirdiği işlemler sebebiyle miras payı zedelenen mirasçıların en çok yanılgıya düştükleri ve tereddüt yaşadıkları konuların başında dava açma süreleri gelmektedir. Mirasbırakanın vefatının üzerinden yıllar geçmiş olması sebebiyle dava hakkının zamanaşımına uğradığını düşünen pek çok mirasçı, hak arama yoluna başvurmaktan çekinmektedir. Oysa Yargıtay'ın yerleşik içtihatları bu konuda çok açık ve koruyucu bir kural getirmiştir.
1. Muris Muvazaasında Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre Yoktur
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 1. Hukuk Dairesi'nin istikrarlı kararları uyarınca; 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayalı muris muvazaası (muris mal kaçırma) nedeniyle tapu iptali ve tescil davaları hiçbir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir.
Bunun temel hukuki sebebi, muvazaalı işlemlerin Borçlar Hukuku bakımından "kesin hükümsüz" (butlan ile malul) olmasıdır. Kesin hükümsüz bir hukuki işlem, üzerinden ne kadar zaman geçerse geçsin geçerlilik kazanamaz. Dolayısıyla mirasbırakanın ölümünün üzerinden 10, 20 hatta 30 yıl geçmiş olsa dahi mirasçılar tapu iptal ve tescil davası açabilirler.
2. Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Davası Arasındaki Kritik Fark
Uygulamada muris muvazaası davası ile Türk Medeni Kanunu'nun 560 ve devamı maddelerinde düzenlenen "tenkis davası" sıkça birbirine karıştırılmaktadır:
- Tenkis Davasındaki Süreler: Tenkis davası saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her halükarda vasiyetnamenin açıldığı veya mirasın açıldığı tarihten itibaren 10 yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Bu süreler geçtikten sonra tenkis davası açılamaz.
- Muvazaa Davasının Avantajı: Muris muvazaası davasında ise saklı pay şartı aranmadığı gibi herhangi bir 1 veya 10 yıllık süre sınırı da uygulanmaz. Bu nedenle taşınmazın devrinde bağış gizlenerek satış gösterilmişse mirasçılar süre engeline takılmaksızın muvazaa davası açabilirler.
3. Davanın Ne Zaman Açılabileceği: Ölüm Şartı
Muris muvazaası davasının açılabilmesi için tek ve mutlak şart, mirasbırakanın vefat etmiş olmasıdır. Mirasbırakan hayatta olduğu sürece mirasçıların dava açma hakkı doğmaz; zira mirasbırakan sağlığında kendi malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunma serbestisine sahiptir.