İş Sağlığı ve Güvenliği Kapsamında İşverenin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 417. maddesi uyarınca işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçileri iş sağlığı ve güvenliği konusunda eğitmek ve denetlemekle yükümlüdür. İş kazası meydana geldiğinde işverenin sorumluluğunun sınırları ve tazminat yükümlülükleri yargı uygulamasında en titizlikle incelenen alanlardan biridir.
1. İşverenin İşçiyi Gözetme Borcunun Katılığı
Yargıtay içtihatlarında işverenin işçiyi gözetme borcu en üst seviyede kabul edilmektedir. İşveren sadece kaza anında yürürlükte olan yasal mevzuata uymakla yetinemez; bilim ve teknolojinin ulaştığı en son koruyucu teknikleri ve güvenlik tedbirlerini de işyerinde uygulamak zorundadır.
İşverenin "ben baret verdim, işçi takmamış" şeklindeki savunmaları Yargıtay nezdinde kural olarak itibar görmez. Zira işverenin görevi yalnızca kişisel koruyucu donanım temin etmekle bitmez; bu donanımların fiilen kullanılıp kullanılmadığını sürekli ve tavizsiz bir şekilde denetlemek mecburiyeti bulunmaktadır.
2. Kusur Dağılımı ve Kusursuz Sorumluluğa Yaklaşan İlke
İş kazası davalarında kusur oranı, oluşturulan iş güvenliği uzmanı ve hukukçu bilirkişi heyetlerince tespit edilir. İşverenin sorumluluğunu kaldıran üç temel durum vardır:
- Mücbir Sebep: Deprem, sel, yıldırım düşmesi gibi işverenin önceden tahmin edemeyeceği ve tedbir alamayacağı olağanüstü doğa olayları.
- Zarar Gören İşçinin Ağır Kusuru: Kazanın tamamen ve münhasıran işçinin kasıtlı eyleminden veya akıl almaz derecede ağır ihmalinden kaynaklanması.
- Üçüncü Kişinin Ağır Kusuru: Kazaya tamamen üçüncü bir şahsın kusurlu eyleminin neden olması.
Bu üç halden biri kanıtlanamadığı sürece işveren meydana gelen iş kazasından kısmen veya tamamen sorumlu tutulacaktır.
3. Talep Edilebilecek Tazminat Kalemleri
İş kazası neticesinde işçinin yaralanması veya malul kalması halinde: Geçici ve sürekli iş göremezlik tazminatı, tedavi ve bakım masrafları ile manevi tazminat talep edilebilir. Ölüm halinde ise geride kalan eş, çocuk, anne ve baba destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat talep etme hakkına sahiptir.